Dlaczego pomidory pękają po deszczu? Przyczyny, zapobieganie i co zrobić z pękniętymi owocami

Pomidory najczęściej pękają po deszczu wtedy, gdy po okresie suchej gleby korzenie nagle otrzymują dużą ilość wody. Owoce zaczynają szybko pobierać wodę i zwiększać objętość, ale ich skórka nie nadąża z rozciąganiem. Powstają wtedy charakterystyczne pęknięcia biegnące od szypułki w dół albo układające się pierścieniowo wokół górnej części owocu.

Najważniejszym sposobem ograniczenia pękania jest więc nie „leczenie” już uszkodzonych pomidorów, lecz utrzymywanie możliwie równomiernej wilgotności gleby. Regularne podlewanie, ściółkowanie podłoża, unikanie przesuszania krzaków oraz dobór odmian mniej podatnych na pękanie potrafią znacznie zmniejszyć problem.

Jeżeli pomidor już pękł, trzeba ocenić stan uszkodzenia. Niewielkie, suche i zabliźnione pęknięcie nie musi oznaczać utraty owocu. Duże, świeże rozdarcie skórki zwiększa natomiast ryzyko gnicia oraz wnikania mikroorganizmów i wymaga szybkiego zbioru.

Dlaczego pomidory pękają po deszczu?

Najczęstszą przyczyną pękania pomidorów jest gwałtowna zmiana dostępności wody.

Typowy scenariusz wygląda następująco:

1. przez kilka dni jest gorąco i sucho;
2. gleba stopniowo przesycha;
3. roślina ogranicza tempo pobierania wody;
4. pojawia się intensywny deszcz lub bardzo obfite podlewanie;
5. korzenie nagle otrzymują dużą ilość wody;
6. owoce zaczynają szybko zwiększać objętość;
7. skórka nie rozciąga się wystarczająco szybko i pęka.

Dlatego nie sam deszcz jest problemem.

Najgroźniejsza jest sytuacja:

sucho → bardzo mokro.

Jeżeli gleba przez cały czas utrzymuje stosunkowo równomierną wilgotność, nawet intensywniejszy deszcz może spowodować znacznie mniej szkód niż ulewa po długim przesuszeniu.

Co dokładnie dzieje się z owocem?

Pomidor podczas wzrostu zwiększa objętość, a jego skórka musi się do tego wzrostu dostosowywać.

Przy stabilnych warunkach proces przebiega stopniowo.

Problem zaczyna się wtedy, gdy wnętrze owocu zwiększa objętość szybciej, niż zewnętrzne tkanki są w stanie się rozciągnąć.

Dochodzi wtedy do naprężenia skórki i jej mechanicznego rozerwania.

Można to porównać do zbyt szybkiego napełniania elastycznego pojemnika. Jeżeli jego zawartość powiększa się stopniowo, materiał ma czas dostosować się do zmian. Gwałtowny wzrost ciśnienia może jednak doprowadzić do rozerwania najsłabszego miejsca.

W przypadku pomidora szczególnie podatna jest okolica szypułki, dlatego właśnie tam bardzo często rozpoczynają się pęknięcia.

Pęknięcia promieniste i koncentryczne – jak wyglądają?

U pomidorów występują przede wszystkim dwa charakterystyczne rodzaje pęknięć wzrostowych.

Pęknięcia promieniste

Zaczynają się zwykle przy szypułce i biegną w dół owocu.

Mogą wyglądać jak:

• jedna głęboka szczelina;
• kilka długich pęknięć;
• rozchodzące się od szypułki „promienie”.

Głębokie pęknięcia promieniste są bardziej problematyczne, ponieważ mogą odsłaniać miąższ.

Pęknięcia koncentryczne

Układają się w okręgi lub półokręgi wokół szypułki.

Często są płytsze i po pewnym czasie mogą pokryć się suchą, korkowatą tkanką.

Nie należy ich mylić z chorobą grzybową. Jeżeli pęknięcie jest suche, regularne i znajduje się głównie w górnej części owocu, bardzo często jest właśnie fizjologicznym pęknięciem wzrostowym.

Dlaczego pomidory najbardziej pękają po suszy?

Dłuższy okres niedoboru wody powoduje, że gleba stopniowo wysycha, a roślina funkcjonuje w warunkach ograniczonej dostępności wilgoci.

Po nagłym deszczu sytuacja zmienia się w ciągu kilku godzin.

Korzenie zaczynają pobierać wodę, a owoce szybko zwiększają swoją objętość.

Im większa różnica pomiędzy wcześniejszym przesuszeniem a późniejszym nawodnieniem, tym większe może być ryzyko pękania.

Najbardziej ryzykowna sytuacja

Problem często pojawia się po sekwencji:

• kilka gorących dni;
• brak podlewania;
• więdnięcie roślin;
• intensywna ulewa.

Podobny efekt można wywołać samodzielnie, jeżeli po znacznym przesuszeniu podlejemy krzak bardzo dużą ilością wody.

Dlaczego dojrzałe pomidory pękają łatwiej?

Pękanie może wystąpić również na zielonych owocach, ale bardzo często problem staje się szczególnie widoczny w okresie dojrzewania.

W miarę dojrzewania zmieniają się właściwości tkanek owocu. Dojrzały pomidor jest bardziej miękki, a jego skórka może gorzej znosić nagłe zwiększenie objętości.

Dlatego po dużym deszczu często można zauważyć, że:

• zielone owoce pozostały całe;
• pomidory zaczynające się wybarwiać mają niewielkie pęknięcia;
• najbardziej dojrzałe owoce popękały najmocniej.

To jeden z powodów, dla których w okresie niestabilnej pogody warto regularnie zbierać owoce, które osiągnęły już odpowiedni stopień dojrzałości.

Czy odmiana pomidora ma znaczenie?

Tak. Poszczególne odmiany wyraźnie różnią się podatnością na pękanie.

Większą skłonność mogą wykazywać niektóre:

• odmiany wielkoowocowe;
• stare odmiany typu heirloom;
• pomidory o delikatnej skórce;
• odmiany intensywnie zwiększające masę owoców.

Inne odmiany mają bardziej elastyczną lub odporną skórkę i znacznie lepiej znoszą zmiany wilgotności.

Co zrobić, jeżeli pomidory pękają każdego roku?

Jeżeli sposób podlewania jest prawidłowy, a mimo tego konkretna odmiana regularnie silnie pęka, warto w następnym sezonie posadzić obok niej inną odmianę.

Po jednym lub dwóch sezonach można bardzo łatwo porównać zachowanie różnych pomidorów w tych samych warunkach.

Jeżeli jeden krzak ma niemal wszystkie owoce całe, a drugi rosnący obok regularnie pęka, duże znaczenie prawdopodobnie ma genetyczna podatność odmiany.

Upał, wysoka wilgotność i szybki wzrost zwiększają ryzyko

Pękanie nie jest związane wyłącznie z ilością wody w glebie.

Znaczenie ma również tempo wzrostu owoców.

Ciepła pogoda, wysoka wilgotność oraz duża dostępność wody mogą spowodować bardzo szybki rozwój owocu.

Jeżeli skórka nie nadąża za wzrostem wewnętrznych tkanek, pojawiają się pęknięcia.

Dlatego szczególnie trudne bywają okresy, w których po upalnych i suchych dniach następują:

• gwałtowne burze;
• kilkudniowe opady;
• wysoka temperatura;
• wysoka wilgotność powietrza.

Jak podlewać pomidory, żeby nie pękały?

Najważniejsza zasada brzmi:

nie dopuszczaj do dużych wahań wilgotności podłoża.

Nie istnieje jedna prawidłowa częstotliwość podlewania dla każdego ogrodu.

Zapotrzebowanie na wodę zależy od:

• temperatury;
• rodzaju gleby;
• wielkości krzaka;
• ilości owoców;
• nasłonecznienia;
• wiatru;
• uprawy w gruncie, donicy lub tunelu;
• zastosowanej ściółki.

Lepiej regularnie niż ratunkowo

Błędem jest czekanie, aż krzak wyraźnie zwiędnie, a następnie zalewanie go bardzo dużą ilością wody.

Znacznie lepiej kontrolować podłoże i podlewać zanim dojdzie do głębokiego przesuszenia strefy korzeniowej.

Podlewaj glebę, nie owoce

Wodę najlepiej kierować bezpośrednio w okolice systemu korzeniowego.

Unikaj niepotrzebnego moczenia:

• liści;
• łodyg;
• owoców.

Nie zatrzyma to fizjologicznego pękania wynikającego z pobierania wody przez korzenie, ale ogranicza zwilżenie części nadziemnych i tworzenie warunków sprzyjających niektórym chorobom.

Sprawdzaj glebę poniżej powierzchni

Sucha powierzchnia nie zawsze oznacza, że cała strefa korzeniowa jest sucha.

Warto sprawdzić wilgotność kilka centymetrów głębiej.

Na ciężkiej glebie woda utrzymuje się znacznie dłużej niż na lekkim podłożu piaszczystym.

Ściółkowanie pomaga utrzymać stabilną wilgotność

Jednym z najprostszych sposobów ograniczania gwałtownych zmian wilgotności gleby jest ściółkowanie.

Warstwa ściółki ogranicza parowanie wody z powierzchni podłoża.

Dzięki temu gleba:

• wolniej wysycha podczas upałów;
• dłużej zachowuje wilgoć po podlewaniu;
• ma bardziej stabilną temperaturę;
• nie wymaga tak gwałtownego uzupełniania wody.

Do ściółkowania można wykorzystać odpowiednie materiały organiczne, na przykład słomę lub dobrze przygotowaną materię roślinną.

Ściółka nie zastępuje podlewania

Jej zadaniem jest ograniczenie strat i stabilizacja warunków.

Pod ściółką nadal trzeba kontrolować wilgotność podłoża.

Dlaczego pomidory pękają w tunelu, skoro nie pada na nie deszcz?

Deszcz nie musi bezpośrednio dotykać owoców, aby doszło do pękania.

Kluczowa jest ilość wody pobieranej przez system korzeniowy.

Dlatego pomidory mogą pękać również:

• w tunelu foliowym;
• w szklarni;
• pod zadaszeniem;
• w dużych donicach.

Typowym powodem jest nieregularne nawadnianie.

Jeżeli podłoże w tunelu mocno wyschnie, a następnie zostanie bardzo obficie podlane, efekt może być podobny jak po ulewie w ogrodzie.

Nawadnianie kropelkowe może pomóc

System kroplujący ułatwia dostarczanie wody stopniowo i regularnie.

Nie oznacza to jednak, że należy uruchamiać go według identycznego harmonogramu niezależnie od pogody.

Nawet przy automatycznym systemie warto kontrolować rzeczywistą wilgotność gleby.

Czy nawożenie może zwiększać pękanie pomidorów?

Podstawową przyczyną pęknięć pozostają wahania wody i szybki wzrost owocu, ale sposób nawożenia również może mieć znaczenie.

Szczególnie niekorzystne jest nadmierne nawożenie azotem.

Duża dostępność azotu może powodować:

• bardzo intensywny wzrost rośliny;
• nadmiernie bujne ulistnienie;
• szybki wzrost tkanek;
• zaburzenie równowagi pomiędzy wzrostem wegetatywnym i owocowaniem.

Nie należy więc próbować rozwiązywać problemu pękających owoców przez podawanie kolejnych przypadkowych dawek nawozu.

Nawożenie powinno być dostosowane do potrzeb rośliny i zasobności podłoża.

Czy wapń zapobiega pękaniu pomidorów?

Pękanie pomidorów i sucha zgnilizna wierzchołkowa to dwa różne problemy.

Sucha zgnilizna wierzchołkowa jest związana z zaburzeniami zaopatrzenia rozwijającego się owocu w wapń i często również z niestabilną wilgotnością gleby.

Typowe pęknięcia wzrostowe powstają natomiast przede wszystkim wtedy, gdy owoc zwiększa swoją objętość szybciej niż może rozciągnąć się skórka.

Dlatego podanie wapnia nie jest prostym „lekiem na pękające pomidory”.

Jeżeli główną przyczyną są cykle:

przesuszenie → obfite podlewanie → przesuszenie → ulewa,

najważniejszą zmianą jest ustabilizowanie gospodarki wodnej.

Czy obrywanie liści może zwiększyć pękanie pomidorów?

Nadmierne usuwanie zdrowych liści może pogorszyć warunki wokół owoców.

Liście:

• uczestniczą w fotosyntezie;
• osłaniają owoce przed silnym słońcem;
• zmniejszają gwałtowne nagrzewanie powierzchni pomidora.

Silne odsłonięcie owoców może zwiększyć ich nagrzewanie w ciągu dnia.

Dodatkowo nadmierne cięcie zwiększa ryzyko oparzeń słonecznych.

Nie oznacza to, że pomidorów w ogóle nie należy prowadzić ani usuwać liści.

Usuwaj przede wszystkim:

• liście chore;
• liście uszkodzone;
• dolne liście dotykające gleby;
• stare liście utrudniające przewiew.

Nie pozbawiaj jednak krzaka dużej części zdrowego ulistnienia w krótkim czasie.

Co zrobić przed zapowiadanym ulewnym deszczem?

Jeżeli prognozowany jest intensywny deszcz po długim okresie suszy, nie da się całkowicie odciąć roślin rosnących w gruncie od wody.

Można jednak zmniejszyć ryzyko strat.

1. Nie dopuszczaj wcześniej do skrajnego przesuszenia

To najważniejsza zasada.

Regularnie nawadniana gleba nie przechodzi tak gwałtownej zmiany po opadzie jak całkowicie wyschnięte podłoże.

2. Zbierz owoce, które są już gotowe

Jeżeli na krzaku znajdują się dojrzałe pomidory, nie ma powodu pozostawiać ich przed zapowiadaną ulewą.

Szczególnie duże i dojrzałe owoce mogą być bardziej podatne na rozrywanie skórki.

3. Rozważ zbiór owoców rozpoczynających dojrzewanie

Jeżeli pomidor osiągnął pełną wielkość i wyraźnie zaczyna zmieniać barwę, może kontynuować dojrzewanie po zbiorze.

W okresie bardzo niekorzystnej pogody wcześniejszy zbiór części takich owoców może ograniczyć straty.

4. Nie zalewaj dodatkowo gleby tuż przed ulewą

Jeżeli podłoże ma już prawidłową wilgotność, bardzo obfite podlewanie bezpośrednio przed spodziewanym intensywnym deszczem nie przyniesie korzyści.

Co zrobić, gdy pomidory już popękały?

Najpierw obejrzyj każdy owoc.

Pęknięcia można podzielić na trzy praktyczne grupy.

1. Małe, suche i zabliźnione

Takie pęknięcia często tworzą korkowatą tkankę.

Jeżeli owoc jest:

• jędrny;
• bez pleśni;
• bez wycieku;
• bez nieprzyjemnego zapachu;
• bez rozległej miękkiej zgnilizny,

nie musi być stracony.

2. Świeże i głębokie

Taki pomidor warto zebrać możliwie szybko.

Otwarte pęknięcie umożliwia dostęp do wnętrza owocu:

• wodzie;
• owadom;
• grzybom;
• bakteriom.

Nie warto pozostawiać mocno uszkodzonego owocu na krzaku i czekać kolejnych kilku dni na pełne wybarwienie.

3. Pęknięte i zaczynające gnić

Jeżeli w miejscu pęknięcia pojawia się:

• pleśń;
• miękka tkanka;
• wyciek;
• nieprzyjemny zapach;
• rozległe ciemnienie,

owoc należy usunąć.

Czy pęknięte pomidory można jeść?

Niewielkie, suche i zabliźnione pęknięcie nie oznacza automatycznie, że pomidor jest niejadalny.

Przed wykorzystaniem owocu należy go dokładnie obejrzeć.

Nie wykorzystuj pomidora, jeżeli uszkodzenie jest:

• głębokie i zabrudzone;
• miękkie;
• spleśniałe;
• śluzowate;
• wyraźnie gnijące.

Świeże, rozległe pęknięcia zwiększają ryzyko wtórnego zakażenia owocu, dlatego takich pomidorów nie należy długo przechowywać.

Najbezpieczniejsza praktyka

Małe, suche uszkodzenie na jędrnym, zdrowym owocu można dokładnie obejrzeć i wykorzystać szybko.

Przy głębokich pęknięciach odsłaniających miąższ albo jakichkolwiek oznakach psucia lepiej owoc wyrzucić.

Czy pęknięte pomidory nadają się na przetwory?

Trzeba rozróżnić szybkie wykorzystanie pomidora w kuchni od przygotowania przetworów przeznaczonych do długiego przechowywania.

Do bezpiecznego domowego wekowania i konserwowania najlepiej wybierać:

• zdrowe;
• jędrne;
• nieuszkodzone;
• wolne od chorób owoce.

Pęknięcia mogą być miejscem wnikania mikroorganizmów.

Nie należy więc traktować mocno popękanych, nadpsutych pomidorów jako dobrego surowca tylko dlatego, że zostaną później ugotowane.

Do przetworów przeznaczonych do długiego przechowywania należy stosować sprawdzone zasady bezpieczeństwa i receptury opracowane specjalnie dla domowego przetwórstwa.

Pęknięcie czy choroba? Jak rozpoznać różnicę?

Typowe fizjologiczne pękanie najczęściej:

• zaczyna się przy szypułce;
• biegnie promieniście w dół;
• tworzy okręgi wokół górnej części owocu;
• pojawia się po zmianie pogody lub podlewania;
• może wystąpić jednocześnie na wielu owocach;
• nie musi powodować zmian na liściach.

Objawy chorobowe mogą wyglądać inaczej.

Większą uwagę powinny zwrócić:

• ciemne, zapadające się plamy;
• mokre zmiany;
• nalot;
• gnicie niezwiązane bezpośrednio ze szczeliną;
• plamy pojawiające się również na liściach i łodygach;
• szybkie rozprzestrzenianie się objawów na całej roślinie.

Pomidory pękają po każdym deszczu – plan działania krok po kroku

Krok 1. Sprawdź wilgotność gleby

Jeżeli pomiędzy podlewaniami podłoże wysycha niemal całkowicie, trzeba przede wszystkim poprawić regularność nawadniania.

Krok 2. Zastosuj ściółkę

Zmniejszy parowanie i pomoże ograniczyć gwałtowne wysychanie gleby.

Krok 3. Nie doprowadzaj do więdnięcia krzaków

Powtarzające się cykle silnego przesuszenia i późniejszego zalewania zwiększają ryzyko problemów z owocami.

Krok 4. Sprawdź nawożenie

Nie zwiększaj dawek azotu w nadziei na poprawę jakości owoców.

Krok 5. Nie usuwaj nadmiernie zdrowych liści

Owoce potrzebują ochrony przed gwałtownym nagrzewaniem.

Krok 6. Regularnie zbieraj dojrzałe pomidory

Nie pozostawiaj gotowych do zbioru owoców na krzaku przed intensywnymi opadami bez konkretnego powodu.

Krok 7. Porównaj odmiany

Jeżeli mimo prawidłowej pielęgnacji jedna odmiana pęka znacznie silniej od pozostałych, w kolejnym sezonie wybierz odmianę o mniejszej podatności na ten problem.

Czego nie robić przy pękających pomidorach?

• Nie zalewaj przesuszonej gleby ogromną ilością wody naraz.
• Nie czekaj za każdym razem, aż krzaki zaczną więdnąć.
• Nie obrywaj masowo zdrowych liści.
• Nie stosuj dużej dawki nawozu bez ustalenia przyczyny problemu.
• Nie zakładaj automatycznie, że pomidorom brakuje wapnia.
• Nie pozostawiaj mocno pękniętych, dojrzałych owoców przez wiele dni na krzaku.
• Nie przechowuj długo owoców z otwartymi pęknięciami.
• Nie wykorzystuj spleśniałych ani gnijących owoców.

Najczęściej zadawane pytania

Dlaczego pomidory popękały po jednej nocy?

Jeżeli wcześniej gleba była sucha, a następnie wystąpił intensywny deszcz, owoce mogły w krótkim czasie pobrać dużą ilość wody i zwiększyć objętość szybciej, niż skórka była w stanie się rozciągnąć.

Czy pękanie pomidorów oznacza chorobę?

Najczęściej nie. Typowe pęknięcia promieniste i koncentryczne są zaburzeniem fizjologicznym związanym przede wszystkim z szybkim wzrostem owoców i wahaniami dostępności wody. Otwarte pęknięcia mogą jednak później zostać zaatakowane przez mikroorganizmy powodujące gnicie.

Dlaczego pomidory pękają przy szypułce?

Okolice szypułki są typowym miejscem powstawania pęknięć wzrostowych. Pęknięcia mogą rozchodzić się promieniście od szypułki albo tworzyć wokół niej pierścienie.

Czy za dużo wody powoduje pękanie pomidorów?

Największym problemem nie zawsze jest sama duża ilość wody, ale gwałtowna zmiana. Szczególnie niekorzystne jest bardzo obfite nawodnienie po okresie przesuszenia.

Czy pomidory pękają od deszczu padającego bezpośrednio na owoce?

Głównym mechanizmem typowych pęknięć wzrostowych jest szybkie pobieranie wody przez roślinę i wzrost owocu. Dlatego pomidory mogą pękać również pod osłonami, jeżeli podłoże jest podlewane bardzo nierównomiernie.

Jak często podlewać pomidory, żeby nie pękały?

Nie ma jednej częstotliwości odpowiedniej dla wszystkich upraw. Należy obserwować wilgotność gleby i podlewać tak, aby nie dopuszczać do dużych cykli przesuszenia i późniejszego bardzo obfitego nawodnienia.

Czy ściółkowanie zapobiega pękaniu?

Ściółkowanie może wyraźnie pomóc, ponieważ ogranicza parowanie i stabilizuje wilgotność gleby. Nie daje stuprocentowej ochrony podczas ekstremalnych opadów, ale zmniejsza jeden z najważniejszych czynników ryzyka.

Czy pomidory malinowe pękają częściej?

Podatność zależy przede wszystkim od konkretnej odmiany. Wiele dużych, delikatnych odmian może być bardziej skłonnych do pękania niż odmiany o odporniejszej skórce, dlatego warto porównywać informacje dotyczące konkretnej odmiany.

Czy należy zerwać pomidory przed deszczem?

Dojrzałe owoce warto zebrać. Jeżeli zapowiadane są bardzo intensywne opady po długiej suszy, można również rozważyć zebranie części owoców, które osiągnęły pełną wielkość i zaczynają się już wybarwiać.

Czy pęknięty pomidor nadal dojrzeje?

Niewielkie pęknięcie nie musi zatrzymać dojrzewania, ale głęboko uszkodzone owoce są bardziej podatne na gnicie. Dojrzałe pomidory z dużymi świeżymi pęknięciami najlepiej zebrać szybko.

Czy pęknięte pomidory można zostawić na krzaku?

Małe, suche pęknięcia mogą się zabliźniać. Głębokie, świeże pęknięcia lepiej traktować ostrożniej i zebrać owoc, ponieważ otwarta tkanka zwiększa ryzyko wtórnego gnicia.

Czy oprysk pomoże na pękanie pomidorów?

Nie istnieje oprysk, który naprawi mechaniczne pęknięcie owocu wywołane gwałtownym wzrostem. Najważniejsze działania to stabilizacja podlewania, ściółkowanie, odpowiednie nawożenie i dobór odmian.

Czy brak wapnia powoduje pękanie pomidorów?

Typowego pękania wzrostowego nie należy utożsamiać z suchą zgnilizną wierzchołkową. Pęknięcia są przede wszystkim związane z szybkim wzrostem owocu oraz wahaniami dostępności wody.

Najważniejsze jest równomierne podlewanie

Jeżeli pomidory pękły bezpośrednio po ulewie, zwykle nie oznacza to, że krzak został zaatakowany przez chorobę.

Najczęściej owoce zareagowały na gwałtowną zmianę warunków wodnych.

Dlatego zamiast szukać preparatu, który „wyleczy pękanie”, warto poprawić warunki całej uprawy:

• utrzymywać stabilniejszą wilgotność gleby;
• ściółkować podłoże;
• regularnie kontrolować zapotrzebowanie krzaków na wodę;
• unikać nadmiernego nawożenia azotem;
• nie usuwać zbyt wielu zdrowych liści;
• zbierać dojrzałe owoce przed ekstremalnymi opadami;
• w kolejnych sezonach wybierać odmiany mniej podatne na pękanie.

Najskuteczniejsza profilaktyka pękania pomidorów zaczyna się kilka dni przed deszczem: roślina, która przez cały czas miała dostęp do odpowiedniej ilości wody, znacznie lepiej znosi nagły opad niż krzak rosnący w mocno przesuszonej glebie.