Plam na liściach rzepaku jesienią nie należy rozpoznawać wyłącznie po kolorze. Sucha zgnilizna kapustnych zwykle tworzy jasnobrązowe lub beżowe nekrozy z ciemnymi punktami piknidiów, czerń krzyżowych daje ciemniejsze plamy z koncentrycznym strefowaniem, a mączniak rzekomy wyróżnia się szarobiałym nalotem po dolnej stronie liścia. Diagnozę trzeba oprzeć na oględzinach obu stron liścia, kilku roślin z różnych części pola i powtarzalności objawów.
Sucha zgnilizna, czerń krzyżowych czy mączniak rzekomy?
| Cecha | Sucha zgnilizna kapustnych | Czerń krzyżowych | Mączniak rzekomy |
|---|---|---|---|
| Typ plamy | Jasna, beżowa lub jasnobrązowa nekroza | Brunatna lub czarna plama | Żółta plama na górnej stronie liścia |
| Element rozpoznawczy | Czarne, drobne punkty piknidiów | Koncentryczne jasne i ciemne strefy | Szarobiały nalot pod liściem |
| Obwódka | Często żółta, chlorotyczna | Często żółta lub rozległa chloroza | Nieregularna, brunatna |
| Gdzie oglądać | Powierzchnia plamy i szyjka korzeniowa siewek | Cała plama i jej strefowanie | Obie strony blaszki liściowej |
Tabela pomaga zawęzić rozpoznanie, ale nie zastępuje oceny całej rośliny. Objawy mogą się nakładać, a na jednej plantacji może występować więcej niż jeden problem.
Jak prawidłowo lustrować rzepak jesienią?
- Przejdź pole po przekątnej lub trasą w kształcie litery W.
- Wybierz co najmniej pięć punktów, uwzględniając obniżenia, uwrocia i miejsca po samosiewach rzepaku.
- W każdym punkcie obejrzyj kolejne rośliny, a nie tylko te z najbardziej widoczną plamą.
- Sprawdź górną i dolną stronę liści, liścienie, ogonki oraz szyjkę korzeniową.
- Zanotuj udział roślin z objawami i zrób zdjęcia z bliska oraz w szerszym planie.
- Jeżeli diagnoza jest niepewna, pobierz całe rośliny i skonsultuj próbę z doradcą lub laboratorium.
Najlepiej prowadzić lustrację na suchych liściach, ale nalot mączniaka rzekomego łatwiej zobaczyć po okresie podwyższonej wilgotności. Nie ograniczaj oceny do obrzeża, gdzie mikroklimat i presja agrofagów mogą różnić się od wnętrza łanu.
Jak rozpoznać suchą zgniliznę kapustnych?
Metodyka IOR-PIB opisuje na liściach początkowo małe, żółte plamki, które powiększają się i tworzą owalne, jasnobrązowe lub beżowe nekrozy. Często otacza je żółta strefa. Najważniejszą cechą są skupiska piknidiów widoczne jako drobne czarne punkty na powierzchni plamy.
Na siewkach mogą pojawiać się brunatne, owalne nekrozy i przewężenia w obrębie szyjki korzeniowej lub korzenia. Silnie uszkodzone młode rośliny słabną i mogą zamierać. Sama jasna plama bez piknidiów nie daje jednak pewnego rozpoznania — trzeba wykluczyć mączniaka rzekomego, szarą pleśń, czerń krzyżowych oraz uszkodzenia nieinfekcyjne.
Co zwiększa znaczenie objawów?
- częsta uprawa rzepaku i obecność resztek pożniwnych;
- samosiewy rzepaku oraz chwasty kapustowate;
- długie zwilżenie liści i łagodna jesień;
- uszkodzenia roślin i nierównomierny rozwój plantacji.
Czerń krzyżowych: ciemna plama z koncentrycznymi strefami
Czerń krzyżowych może pojawiać się już od fazy liścieni. IOR-PIB opisuje początkowo drobne czarne punkty, a później brunatne lub czarne plamy z żółtą otoczką. W miarę rozwoju na plamie widoczne bywają naprzemienne, koncentryczne strefy jasne i ciemne.
Cecha ta pomaga odróżnić czerń krzyżowych od jasnych nekroz suchej zgnilizny, ale młode objawy mogą być niejednoznaczne. Do pomyłek dochodzi także przy mączniaku rzekomym, szarej pleśni i zgorzeli siewek.
Mączniak rzekomy: obejrzyj dolną stronę liścia
Na górnej stronie liścia widać zwykle żółte plamy z nieregularną brunatną obwódką. Cechą rozstrzygającą jest delikatny szarobiały nalot struktur patogena po dolnej stronie blaszki liściowej, dokładnie pod przebarwieniem. Na liścieniach nalot może poprzedzać żółknięcie i zamieranie tkanki.
Nie myl go z mączniakiem prawdziwym. IOR-PIB wskazuje, że mączniak rzekomy pokrywa nalotem przede wszystkim dolną stronę blaszki, natomiast mączniak prawdziwy może tworzyć mączysty nalot po obu stronach.
Plama nie zawsze oznacza chorobę
Przebarwienia mogą wynikać również z niedoborów, fitotoksyczności, przymrozku, uszkodzeń mechanicznych lub żerowania szkodników. Objaw nieinfekcyjny częściej układa się zgodnie z przejazdem, typem gleby albo strefą uwilgotnienia i nie tworzy charakterystycznych struktur grzyba.
Pytania kontrolne
- Czy plamy występują losowo na pojedynczych roślinach, czy pasami po przejeździe?
- Czy na powierzchni są piknidia, nalot lub koncentryczne strefy?
- Czy objaw obejmuje tylko liście, czy również szyjkę korzeniową?
- Czy problem nasila się w zagłębieniach i miejscach dłużej wilgotnych?
- Czy podobne przebarwienia widać na chwastach kapustowatych lub samosiewach?
Stan plantacji trzeba oceniać łącznie z obsadą i rozwojem rozet. Zobacz poradnik o tym, jak oceniać obsadę rzepaku przy nierównych wschodach. Zabieg herbicydowy to odrębna decyzja opisana w artykule zabieg przedwschodowy w rzepaku.
Jak zapisać wynik lustracji?
Użyteczna notatka powinna zawierać datę, fazę rozwojową, trasę przejścia, liczbę ocenionych roślin oraz liczbę roślin z każdym typem objawu. Do zdjęcia zbliżenia dołącz fotografię całej rośliny i fragmentu pola. Dzięki temu podczas następnej lustracji można ocenić, czy problem się rozszerza.
| Punkt pola | Rośliny ocenione | Rośliny z objawami | Cecha dominująca |
|---|---|---|---|
| 1 | 20 | wpisać wynik | piknidia / strefy / nalot / brak struktur |
| 2 | 20 | wpisać wynik | piknidia / strefy / nalot / brak struktur |
| 3 | 20 | wpisać wynik | piknidia / strefy / nalot / brak struktur |
Artykuł służy rozpoznawaniu i dokumentowaniu objawów. Dobór ewentualnego zabiegu powinien uwzględniać potwierdzoną diagnozę, aktualną etykietę środka, fazę rozwojową, warunki oraz lokalne zalecenia. Nie należy kopiować programu ochrony tylko na podstawie fotografii pojedynczego liścia. Podobnie mieszanie nawozów i herbicydów wymaga osobnej oceny — temat wyjaśnia poradnik RSM z herbicydem doglebowym w rzepaku.
Najczęstsze błędy
- Rozpoznawanie choroby wyłącznie po kolorze plamy.
- Oglądanie tylko górnej strony liścia.
- Ocena kilku roślin z jednego miejsca na uwrociu.
- Brak sprawdzenia szyjki korzeniowej i całej rośliny.
- Mylenie równych pasów fitotoksyczności z losowo występującą infekcją.
- Podejmowanie decyzji o zabiegu bez policzenia udziału porażonych roślin i sprawdzenia etykiety.
Najczęstsze pytania
Jak wygląda sucha zgnilizna na liściu rzepaku?
Najczęściej tworzy jasną, beżową lub jasnobrązową nekrozę z żółtą obwódką. Ważną cechą są drobne czarne punkty piknidiów na powierzchni plamy.
Co odróżnia czerń krzyżowych?
Plamy są zwykle ciemniejsze i mogą mieć koncentryczne, naprzemienne strefy jasne i ciemne.
Gdzie szukać nalotu mączniaka rzekomego?
Przede wszystkim po dolnej stronie blaszki liściowej, pod żółtą plamą widoczną od góry.
Czy zdjęcie jednego liścia wystarczy do diagnozy?
Nie. Trzeba obejrzeć kilka całych roślin z różnych części pola, obie strony liści i szyjkę korzeniową oraz ocenić rozmieszczenie objawów.
Źródła
- IOR-PIB: Rzepak — objawy i możliwość pomyłki chorób
- IOR-PIB: Metodyka integrowanej ochrony i produkcji rzepaku dla doradców