Straty liści lucerny ogranicza się przede wszystkim przez skrócenie czasu suszenia, ostrożne obchodzenie się z pokosem i unikanie zbędnego przetrząsania suchego materiału. Trzeba przy tym dopilnować, aby także grubsze łodygi doschły przed prasowaniem. Suche, kruche listki przy nadal wilgotnych łodygach są sygnałem, że ocena samej powierzchni pokosu nie wystarczy do podjęcia decyzji o zbiorze.
Lucerna jest cenną rośliną pastewną, ale jej części nie schną jednakowo. Listki oddają wodę szybciej niż łodygi i podczas kolejnych przejazdów mogą się osypywać. Według charakterystyki COBORU to właśnie liście i kwiatostany zawierają względnie więcej białka niż łodygi. Dlatego o wartości zebranego siana decyduje nie tylko ilość bel, lecz także to, ile delikatnych części roślin pozostało w paszy.
Dlaczego liście zostają na polu?
Po skoszeniu zielonka traci wodę pod wpływem słońca, wiatru i wymiany powietrza w pokosie. Gdy listki przeschną, uderzenia i tarcie wywołane przez maszyny mogą je odrywać. Straty rosną zwłaszcza wtedy, gdy suchy materiał jest wielokrotnie przerzucany, mocno rozdrabniany lub przesuwany po ściernisku.
Drugim problemem jest deszcz. Zmoczony pokos wymaga ponownego dosuszania, co wydłuża pobyt materiału na polu i może oznaczać dodatkowe przejazdy. Opady mogą także wymywać część składników. W praktyce trzeba więc znaleźć równowagę między ograniczaniem obróbki a zapewnieniem równomiernego schnięcia.
Pomaga obejrzenie ścierniska po każdym etapie pracy. Duża ilość oderwanych listków pod pokosem nie pozwala dokładnie obliczyć strat, ale wskazuje, że warto sprawdzić sposób zbioru i ustawienia maszyny. Porównuj podobne odcinki pola: w gęstym łanie i w mieszance z trawami wygląd pozostałości może się różnić.
Jak zaplanować koszenie i suszenie?
Przed koszeniem sprawdź prognozę dla konkretnego pola i przygotuj maszyny potrzebne do zebrania materiału. Znaczenie ma nie tylko przewidywany brak opadów, lecz także temperatura, wiatr, wilgotność powietrza oraz możliwość sprawnego zebrania pokosu. Gruba warstwa roślin i zacienione fragmenty mogą schnąć wolniej niż reszta plantacji.
Faza rozwoju lucerny wpływa na ilość i skład paszy. W doświadczeniu opisanym przez Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin wraz z opóźnianiem zbioru pierwszego pokosu zmniejszał się udział liści i pogarszały się niektóre parametry wartości pokarmowej. Wynik dotyczył badanych odmian i warunków doświadczenia; nie wyznacza jednego terminu koszenia dla każdego gospodarstwa. Przy planowaniu trzeba uwzględnić cel użytkowania, stan plantacji, pogodę i możliwość przeprowadzenia kolejnych prac.
Pokos powinien mieć warunki do możliwie równomiernego schnięcia. Obejrzyj miejsca, w których masa jest szczególnie gruba lub leży na wilgotnym podłożu. Jeśli rozłożenie wymaga użycia przetrząsacza, sprawdź efekt na krótkim odcinku i dobierz ustawienia zgodnie z instrukcją producenta. Celem jest poprawa dostępu powietrza do masy, bez niepotrzebnego uderzania w suche części roślin i bez zanieczyszczania paszy ziemią.
Nie każda plantacja wymaga takiej samej liczby przejazdów. Rzadki pokos w przewiewnym miejscu może zachowywać się inaczej niż gruba masa położona w zagłębieniu. Zamiast przyjmować stały harmonogram, kontroluj materiał w kilku punktach po każdym etapie schnięcia.
Co sprawdzić przed zgrabianiem i prasowaniem?
Podnieś porcje lucerny z wierzchu i spodu pokosu oraz z miejsc o różnej grubości warstwy. Sprawdź zarówno liście, jak i grubsze łodygi. Jeśli na powierzchni materiał jest kruchy, a wewnątrz pokosu lub w łodygach pozostaje wyraźna wilgoć, sama obserwacja listków nie potwierdza gotowości do składowania.
Przydatny jest pomiar wilgotności urządzeniem przeznaczonym do siana, wykonany zgodnie z jego instrukcją. Porównaj kilka miejsc i uwzględnij ograniczenia przyrządu. Pojedynczy wynik z suchego fragmentu nie opisuje całej partii. Przy wątpliwościach co do sposobu pomiaru lub oceny paszy warto skorzystać z laboratorium albo doradztwa rolniczego.
Przy zgrabianiu zwróć uwagę, czy zęby nie zbierają ziemi i kamieni oraz czy maszyna nie rozrzuca nadmiernie listków. Ustawienia zależą od jej konstrukcji, nierówności pola i ilości materiału, dlatego należy korzystać z instrukcji danego modelu. Przed regulacją zatrzymaj zestaw, wyłącz napęd i zabezpiecz maszynę zgodnie z instrukcją.
Równy pokos ułatwia także pracę prasy. Jeżeli bele mają nierówny kształt, przyczyn należy szukać zarówno w rozmieszczeniu materiału, jak i w prowadzeniu oraz stanie maszyny. Pomocne jest osobne omówienie tego, dlaczego prasa formuje nierówne bele.
Siano czy sianokiszonka z lucerny?
Wybór zależy między innymi od pogody, wyposażenia i możliwości późniejszego przechowywania paszy. Siano wymaga dokładnego wysuszenia całej masy. Przy niepewnej pogodzie pozostawienie lucerny na polu do pełnego wyschnięcia może oznaczać długie oczekiwanie i ryzyko kolejnego zamoczenia.
Sianokiszonka jest inną metodą konserwacji: materiał zbiera się po podsuszeniu, a następnie ogranicza dostęp powietrza. Nie wystarczy jednak owinąć dowolnie wilgotnej zielonki folią. Ważne są właściwe podsuszenie, czystość, dobre uformowanie beli oraz szczelność i sposób przechowywania. Warunki należy dostosować do materiału, technologii i zaleceń dla używanego sprzętu. Zasady organizacji zbioru omówiono również w poradniku o sianokiszonce z traw w belach; lucerna różni się jednak składem i podatnością liści na osypywanie, dlatego nie należy bezrefleksyjnie przenosić wszystkich nastaw.
Jak postępować z belami po zbiorze?
Oznacz partie według pola, pokosu i daty zbioru. Ułatwi to porównanie ich jakości oraz odnalezienie bel zebranych po deszczu lub przy nierównomiernym wysychaniu. Przechowuj siano pod osłoną przed opadami i wilgocią z podłoża, z możliwością kontroli stanu składowanego materiału.
Nie zakładaj, że wilgotna bela doschnie bez ryzyka w zwartym stosie. Zawilgocony materiał może się zagrzewać i tracić jakość, a silne nagrzanie stwarza zagrożenie pożarowe. Jeśli pojawiają się oznaki nagrzewania, dym lub zapach spalenizny, nie przemieszczaj samodzielnie stosu i wezwij straż pożarną. Zasady obserwacji mokrych bel omówiono szerzej przy składowaniu słomy po deszczu; szczegóły przechowywania trzeba dostosować do rodzaju paszy i obiektu.
Wygląd i zapach są użyteczne podczas kontroli, ale nie zastępują badania składu paszy. Jeżeli siano z różnych pokosów ma być porównywane, warto oddzielnie oznaczyć partie i uzgodnić z laboratorium sposób pobrania oraz przesłania próbek. Podobna zasada identyfikacji partii obowiązuje przy pobieraniu próbki kiszonki do analizy, choć samo pobieranie siana należy wykonać metodą wskazaną przez laboratorium.
Co zmienić przy następnym pokosie?
Zapisz datę koszenia, przebieg pogody, liczbę przejazdów i miejsca, w których pokos sechł nierówno. Zanotuj też, kiedy zaczęły osypywać się listki oraz czy pojawiła się ziemia w paszy. Przy następnym zbiorze łatwiej wtedy ustalić, czy problem wystąpił już podczas suszenia, czy dopiero przy zgrabianiu i prasowaniu.
Jeżeli straty były duże, sprawdź kolejno rozłożenie masy, potrzebę poszczególnych przejazdów, ustawienia maszyn i dopasowanie terminu zbioru do pogody. Nie warto usuwać jednego problemu kosztem drugiego: pozostawienie wilgotnych łodyg w beli może pogorszyć przechowywanie, a nadmierna obróbka przesuszonego pokosu zwiększa osypywanie liści.
Źródła
- COBORU: lista opisowa odmian roślin bobowatych i wiechlinowatych, charakterystyka lucerny
- Instytut Hodowli i Aklimatyzacji Roślin: wartość pokarmowa wybranych odmian lucerny
- Centrum Doradztwa Rolniczego: straty podczas suszenia siana
