Soki kiszonkowe powstają przede wszystkim wtedy, gdy zakiszany materiał zawiera dużo wody, a nacisk kolejnych warstw wypycha ciecz z roślin. Ryzyko wycieku można ograniczyć przez dobranie odpowiedniej suchej masy zielonki oraz przygotowanie szczelnego miejsca do zakiszania i odbioru odcieków. Jeśli ciecz już wypływa, trzeba ustalić jej drogę i zabezpieczyć ją przed przedostaniem się do gruntu lub wód.

Sam widok mokrej powierzchni obok pryzmy nie wystarcza jeszcze do ustalenia przyczyny. Może to być sok z zakiszanej masy, woda opadowa, która zetknęła się z materiałem, albo mieszanina obu cieczy. Rozróżnienie ma znaczenie przy szukaniu nieszczelności i planowaniu kolejnego zbioru.

Dlaczego z kiszonki wypływa sok?

Świeża zielonka zawiera wodę w komórkach roślinnych. Podczas rozdrabniania, ugniatania i przechowywania część tej wody może wydostać się z materiału, zabierając ze sobą rozpuszczalne składniki. Im bardziej mokry surowiec trafia do zakiszania, tym większego wycieku można się spodziewać. Znaczenie mają także rodzaj roślin, sposób zbioru i warunki w miejscu przechowywania.

Instytut Technologiczno-Przyrodniczy wskazuje, że podsuszone zielonki dają znacznie mniej odcieków niż materiał zakiszany na świeżo. Nie oznacza to jednak, że każdą roślinę należy podsuszać w ten sam sposób. W kukurydzy trzeba ocenić dojrzałość i suchą masę całych roślin; w trawach czas pozostawienia pokosu na polu zależy między innymi od pogody. Pomocna przy planowaniu zbioru jest ocena suchej masy i dojrzałości kukurydzy na kiszonkę.

Nie należy też zakładać, że wyciek można wyeliminować przez słabsze ugniatanie. Materiał potrzebuje odpowiedniego zagęszczenia, aby ograniczyć dostęp powietrza. Rozwiązaniem jest przede wszystkim właściwy dobór terminu i stanu surowca oraz sprawny system odbioru cieczy. Organizację napełniania i okrywania opisuje poradnik o zakiszaniu kukurydzy w pryzmie.

Jak odróżnić odciek od wody po deszczu?

Najpierw warto sprawdzić, kiedy ciecz się pojawia. Wypływ po napełnieniu pryzmy może wskazywać na sok z wilgotnej zielonki. Jeżeli ilość cieczy wyraźnie rośnie po opadach, trzeba dodatkowo sprawdzić spływ wody z otoczenia i stan przykrycia. Obie przyczyny mogą wystąpić jednocześnie.

reklama

Oględziny prowadź z bezpiecznego miejsca, bez wchodzenia na pryzmę i bez podchodzenia pod niestabilną ścianę kiszonki. Zwróć uwagę na:

  • miejsce pierwszego pojawienia się cieczy oraz kierunek jej spływu;
  • ślady wody opadowej napływającej z placu lub z otoczenia;
  • widoczne uszkodzenia przykrycia, brzegów podkładu i elementów odprowadzających ciecz;
  • poziom w zbiorniku na odcieki, sprawdzany z bezpiecznego miejsca i zgodnie z jego instrukcją;
  • różnice między partiami zielonki dowożonymi w kolejnych dniach lub z różnych pól.

Kolor, zapach czy ilość cieczy mogą pomóc w opisaniu sytuacji, ale same nie potwierdzą jej pochodzenia ani składu. Jeśli problem się powtarza, zapisuj daty opadów, napełniania i pojawienia się odcieku. Takie informacje ułatwią porównanie kolejnych sezonów oraz rozmowę z doradcą lub wykonawcą instalacji.

Co zrobić, gdy odciek wydostaje się poza miejsce zbioru?

Priorytetem jest powstrzymanie przedostawania się cieczy do gruntu, rowu, wód lub kanalizacji deszczowej. Oceń z bezpiecznej odległości, czy ciecz trafia do przewidzianego do tego układu i czy widoczna jest przyczyna, na przykład przepełnienie zbiornika albo uszkodzenie elementu odprowadzającego. Zabezpieczenie wycieku i naprawę dobierz do konstrukcji obiektu; jeżeli wymaga ona prac przy instalacji lub zbiorniku, zleć je odpowiedniej firmie.

Nie wchodź do zbiornika na odcieki ani do zamkniętego silosu. Nie pochylaj się nad otworem i nie próbuj udrażniać instalacji z wnętrza zbiornika. W otoczeniu kiszonki mogą występować niebezpieczne gazy, a przy ścianie pryzmy istnieje ryzyko osunięcia materiału. KRUS zwraca również uwagę na zagrożenia związane z wybieraniem paszy i pracą maszyn przy kiszonkach.

Jeżeli ciecz przedostała się do rowu lub wód albo nie można opanować wycieku, niezwłocznie skontaktuj się z właściwymi służbami. Nie kieruj odcieku do urządzeń odprowadzających deszczówkę. Sposób dalszego zagospodarowania zebranej cieczy należy ustalić dla konkretnego gospodarstwa, z uwzględnieniem aktualnych wymagań i dostępnej instalacji.

Jak przygotować miejsce przed następnym zbiorem?

Przed przywiezieniem zielonki obejrzyj płytę lub inne miejsce przeznaczone do zakiszania. Ważne są szczelność powierzchni, stan połączeń i taka organizacja odpływu, aby powstająca ciecz trafiała do właściwego zbiornika. ITP zaleca płytę o spadku w kierunku zbiornika na wycieki. Jeżeli stan techniczny budzi wątpliwości, sprawdzenie i naprawę zaplanuj przed napełnieniem obiektu.

reklama

Sprawdź także, czy zbiornik ma dostateczną wolną pojemność, czy można bezpiecznie kontrolować jego zapełnienie i opróżniać go właściwym sprzętem. Ilości odcieku nie da się rzetelnie przewidzieć na podstawie samej powierzchni pryzmy: zależą od surowca i technologii. Do planowania pojemności potrzebne są dane o konkretnym obiekcie i przewidywanej masie zielonki.

Istotna jest również woda opadowa. Ukształtowanie otoczenia powinno ograniczać jej napływ na miejsce zakiszania, a przykrycie musi pozostawać szczelne. Nie wolno jednak kierować cieczy, która miała kontakt z kiszonką, do odpływu deszczowego tylko dlatego, że pierwotnie pochodziła z opadu.

Sucha masa a ograniczanie wycieku

Sucha masa to część materiału pozostała po usunięciu wody. Jej udział pomaga porównać partie zielonki, które na pierwszy rzut oka wyglądają podobnie. Ministerstwo Infrastruktury przywołuje zalecenie, według którego zwiększenie zawartości suchej masy surowca do 30–35% zapobiega powstawaniu wycieków. W praktyce nie należy traktować jednej wartości jako gwarancji dla każdej rośliny i każdego sposobu zakiszania: materiał bywa nierównomierny, a warunki zbioru i przechowywania różnią się między gospodarstwami.

W przypadku traw ważne jest równomierne podsuszenie pokosu i uwzględnienie prognozy pogody. Zbyt mokry materiał zwiększa ryzyko odcieków, ale nadmierne przesuszenie może utrudnić zagęszczenie i usunięcie powietrza. Więcej o tym kompromisie można przeczytać w poradniku o podsuszeniu traw na sianokiszonkę.

Jeśli gospodarz chce ocenić rzeczywistą zawartość suchej masy, warto skorzystać z badania reprezentatywnej próbki. Wynik z jednego miejsca nie musi opisywać całej partii, zwłaszcza gdy materiał zbierano z pól różniących się warunkami. Przy analizie gotowej paszy znaczenie ma również właściwe pobranie i zabezpieczenie próbki kiszonki.

Czy wyciek przesądza o jakości całej kiszonki?

Nie. Odciek wskazuje na utratę części wody i rozpuszczalnych składników, ale sam nie pozwala określić wartości ani przydatności całej partii. Podobnie brak widocznego wycieku nie potwierdza, że kiszonka została prawidłowo zagęszczona i zabezpieczona przed powietrzem. Oceniając partię, warto uwzględnić przebieg zbioru, szczelność okrycia i wynik badania laboratoryjnego.

reklama

Przed kolejnym sezonem zestaw informacje o terminie zbioru, stanie zielonki, pogodzie i ilości zebranego odcieku. Pozwoli to oddzielić problem bardzo mokrego surowca od problemu z napływem deszczówki lub stanem obiektu. Każda z tych sytuacji wymaga innego działania.

Źródła