Wynik analizy gnojowicy pozwala oszacować ilość azotu, fosforu i potasu wniesionych na pole, jeśli pomnoży się zawartość każdego składnika przez rzeczywistą dawkę nawozu na hektar. Przed obliczeniem trzeba sprawdzić jednostki oraz to, czy laboratorium podało fosfor i potas jako pierwiastki, czy jako tlenki. Uzyskana ilość składnika nie jest równoznaczna z ilością, którą roślina pobierze w danym sezonie.
Dlaczego warto zbadać własną gnojowicę?
Skład gnojowicy może się różnić między gospodarstwami i partiami. Wpływają na niego między innymi gatunek zwierząt, sposób utrzymania, ilość wody trafiającej do zbiornika oraz warunki przechowywania. Część stała i ciekła mogą rozkładać się nierównomiernie, dlatego wygląd materiału nie wystarcza do określenia zawartości składników.
Badanie jest szczególnie przydatne przed planowaniem nawożenia większej powierzchni, po zmianie sposobu utrzymania zwierząt lub wtedy, gdy ilość wody dopływającej do zbiornika wyraźnie się zmieniła. Wynik opisuje zbadaną partię; nie należy bez sprawdzenia przyjmować, że każda kolejna będzie miała identyczny skład.
Zakres oznaczeń warto uzgodnić z laboratorium przed pobraniem materiału. Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu wymienia dla nawozów płynnych badanie azotu, fosforu, potasu i magnezu. Zależnie od celu można zapytać również o suchą masę oraz sposób przedstawienia wyników.
Jak uzyskać próbkę opisującą partię nawozu?
Reprezentatywność próbki jest równie ważna jak dokładność samego oznaczenia. Laboratorium bada materiał, który otrzyma, a nie cały zbiornik. Przed pobraniem trzeba więc ustalić ze stacją sposób postępowania odpowiedni do rodzaju zbiornika, celu analizy i dostępnego wyposażenia. Należy również sprawdzić wymagania dotyczące naczynia, opisu, przechowywania i czasu dostarczenia próbki.
Instrukcja Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Opolu opisuje między innymi pobieranie kilku próbek pierwotnych i utworzenie z nich próbki ogólnej. Dla określonych zbiorników przewiduje wcześniejsze wymieszanie gnojowicy. Dokładny sposób pobrania zależy jednak od miejsca i celu badania, dlatego nie należy zastępować ustaleń z laboratorium przypadkowym poborem z samej powierzchni.
Nie wchodź do zbiornika ani kanału i nie pochylaj się nad otworem, aby pobrać próbkę. W zamkniętych przestrzeniach mogą gromadzić się niebezpieczne gazy i brakować tlenu. Pobieranie oraz obsługę urządzeń do mieszania należy zorganizować zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i instrukcją instalacji; jeśli nie można tego zrobić bezpiecznie, trzeba zlecić pracę odpowiednio przygotowanym osobom.
Na opisie próbki warto podać oznaczenie zbiornika lub partii, datę pobrania, rodzaj nawozu oraz dane wymagane przez laboratorium. Jeśli gospodarstwo bada także nawozy stałe, osobno należy zaplanować pobieranie próbki obornika: inny materiał wymaga odpowiedniej dla niego metody.
Jak czytać jednostki na sprawozdaniu?
Wynik może być podany w kilogramach składnika na metr sześcienny gnojowicy, kilogramach na tonę, procentach lub w przeliczeniu na suchą masę. Nie są to zapisy, które można bez dodatkowych informacji dowolnie zamieniać. Przed liczeniem sprawdź, jaką podstawę przyjęło laboratorium i czy wynik dotyczy świeżej próbki, czy suchej masy.
- kg/m³ świeżej gnojowicy można bezpośrednio pomnożyć przez dawkę wyrażoną w m³/ha.
- kg/t wymaga znajomości masy zastosowanego nawozu. Do przeliczenia objętości na masę potrzebna jest jego gęstość.
- Wynik w suchej masie wymaga uwzględnienia jej udziału w badanej próbce; nie należy traktować go jak zawartości w świeżej gnojowicy.
Zwróć też uwagę na nazwę oznaczenia. Azot ogólny obejmuje różne formy azotu, natomiast wynik dotyczący tylko jednej formy nie jest całą zawartością azotu w nawozie. Fosfor może być przedstawiony jako P albo w przeliczeniu na P₂O₅, a potas jako K albo K₂O. Przy porównywaniu wyniku z planem nawożenia obie wartości muszą być wyrażone w tej samej postaci. W razie niejasności poproś laboratorium lub doradcę o pomoc w przeliczeniu.
Ile składnika trafia na hektar? Przykład obliczenia
Załóżmy wyłącznie na potrzeby przykładu, że analiza reprezentatywnej partii wykazała 3 kg azotu ogólnego w 1 m³ świeżej gnojowicy. Na pole zastosowano rzeczywiście 20 m³/ha. Obliczenie wygląda następująco:
3 kg N/m³ × 20 m³/ha = 60 kg azotu ogólnego/ha.
Oznacza to szacunkowo 60 kg azotu ogólnego wniesionego w nawozie na hektar. Nie oznacza, że rośliny pobiorą w tym sezonie całe 60 kg. Dostępność składnika zależy między innymi od jego formy, warunków glebowych i pogodowych oraz sposobu i terminu zastosowania nawozu. Część może zostać utracona albo stać się dostępna w innym czasie.
W ten sam sposób oblicza się ilość fosforu lub potasu, pod warunkiem że wynik jest podany na metr sześcienny świeżej gnojowicy, a jednostki są zgodne z używanym planem. Przykładowe 2 kg K₂O/m³ przy dawce 20 m³/ha daje 40 kg K₂O/ha. Te liczby nie są zaleceniem dawki ani opisem przeciętnego składu gnojowicy.
Dokładność wyniku zależy również od faktycznej ilości nawozu na polu. Jeśli wóz nie jest napełniany jednakowo lub szerokość pracy się zmienia, dawka zapisana w planie może odbiegać od wykonanej. Warto osobno sprawdzić, jak obliczyć rzeczywistą dawkę gnojowicy z wozu asenizacyjnego.
Jak wykorzystać wynik przy planowaniu nawożenia?
Analizę nawozu należy zestawić z potrzebami konkretnej uprawy, wynikami badań gleby, historią nawożenia i przewidywanym terminem stosowania. Wynik mówi, ile składnika znajduje się w badanym materiale; sam nie wyznacza optymalnej dawki gnojowicy ani nie zastępuje planu nawożenia.
Przy ocenie azotu pomocne może być badanie azotu mineralnego w glebie, interpretowane dla właściwej uprawy i terminu pobrania. Z kolei planowanie fosforu i potasu wymaga uwzględnienia klas zasobności gleby w fosfor, potas i magnez. Wynik badania nawozu i wynik badania gleby odpowiadają na różne pytania: pierwszy opisuje materiał w zbiorniku, drugi pomaga ocenić stanowisko.
W dokumentacji gospodarstwa warto zachować sprawozdanie, oznaczenie partii, datę zastosowania, powierzchnię pola oraz ilość wywiezionej gnojowicy. Pozwala to odtworzyć obliczenia i porównać je z kolejnymi badaniami. Przy rozliczaniu obowiązków dotyczących nawożenia należy stosować aktualne wymagania właściwe dla gospodarstwa; sam wynik laboratoryjny nie rozstrzyga wszystkich warunków prawnych.
Czy jedną analizę można stosować do kilku zbiorników?
Nie należy automatycznie przypisywać wyniku jednego zbiornika pozostałym. Nawet w tym samym gospodarstwie mogą one przyjmować materiał od różnych grup zwierząt lub różnić się ilością dopływającej wody. Jeśli wyniki mają posłużyć do planowania nawożenia z kilku zbiorników, sposób ich badania najlepiej ustalić z laboratorium.
Przy porównywaniu kolejnych sprawozdań sprawdź, czy dotyczą podobnego materiału, tych samych jednostek i tej samej podstawy wyniku. Różnica między liczbami może wynikać ze zmiany składu nawozu, ale również z innego sposobu pobrania lub przedstawienia wyniku. Bez tych informacji trudno ocenić, co rzeczywiście się zmieniło.
Źródła
- Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu: instrukcja pobierania próbek gnojowicy.
- Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu: zakres badań laboratoryjnych.
- Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego: informacje o zagrożeniach przy pracach w zbiornikach.
