Ocenę brodawek korzeniowych grochu, łubinu czy innych roślin bobowatych warto oprzeć na oględzinach całych systemów korzeniowych pobranych z kilku części pola. Obecność brodawek świadczy o nawiązaniu współpracy rośliny z bakteriami, ale sama ich liczba nie pozwala wyliczyć ilości związanego azotu ani ustalić dawki nawozu dla kolejnej uprawy. Wynik oględzin trzeba zestawić z fazą rozwoju roślin, warunkami glebowymi i historią stanowiska.

Co robią bakterie w brodawkach?

Rośliny bobowate mogą współpracować z odpowiednimi bakteriami brodawkowymi, nazywanymi rizobiami. W wyniku tej symbiozy na korzeniach powstają brodawki, w których bakterie wiążą azot atmosferyczny. Roślina dostarcza im związki węgla, a w zamian korzysta ze związków azotu powstających dzięki pracy bakterii.

Nie oznacza to, że cała ilość związanego azotu pozostaje na polu dla następnej rośliny. Część trafia do zbieranego plonu, a część pozostaje w resztkach. Dostępność azotu z resztek zależy między innymi od ich ilości, rozkładu i warunków w glebie. Dlatego sam widok licznych brodawek nie zastępuje bilansu ani badania gleby.

Znaczenie roślin bobowatych warto rozpatrywać w całym zmianowaniu. Pomocne jest zestawienie ich z historią stanowiska i planowaną rośliną następczą, opisane w poradniku o tym, jak zaplanować następstwo upraw na polach.

Kiedy i skąd pobrać rośliny do oględzin?

Kontrolę warto przeprowadzić w trakcie wegetacji, gdy rośliny mają już rozwinięte korzenie i brodawki, a nie na podstawie pojedynczej bardzo młodej siewki. Porównuj rośliny tego samego gatunku i zbliżonej fazy rozwoju. Jeśli plantacja jest nierówna, oddzielnie obejrzyj miejsca o dobrym i słabszym wzroście.

Wybierz kilka punktów reprezentujących różne części pola. Omijaj skraje, uwrocia i nietypowe miejsca, jeżeli celem jest ocena zasadniczej części plantacji. Takie fragmenty można obejrzeć dodatkowo, ale ich obserwacje zapisz osobno. Zwróć uwagę na zmiany rodzaju gleby, zagłębienia terenu oraz pasy odpowiadające dawnym przejazdom.

reklama

W każdym wybranym miejscu ostrożnie podważ rośliny ze sporym blokiem ziemi. Wyciąganie ich za łodygi może oderwać drobne korzenie i brodawki, przez co wynik oględzin będzie mylący. Delikatnie usuń ziemię, a jeśli jest to potrzebne, opłucz korzenie wodą. Porównaj zarówno korzeń główny, jak i drobniejsze korzenie boczne.

Zapisz datę, gatunek, fazę rozwoju i lokalizację punktów. Zdjęcia korzeni wraz z opisem miejsca ułatwią porównanie przy kolejnej kontroli. Obserwację korzeni można połączyć z oceną struktury gleby próbą szpadlową, pamiętając, że oględziny nie zastępują badań laboratoryjnych.

Jak interpretować wygląd brodawek?

Sprawdź, czy brodawki występują na wielu roślinach, gdzie są rozmieszczone oraz czy ich wygląd różni się między miejscami. Pojedyncza roślina nie musi reprezentować całej plantacji. Mała liczba brodawek w jednym punkcie jest sygnałem do dalszego sprawdzenia, a nie gotową diagnozą.

Po delikatnym przecięciu kilku większych brodawek można obejrzeć ich wnętrze. Różowawe lub czerwonawe zabarwienie bywa oznaką obecności leghemoglobiny związanej z funkcjonowaniem brodawki. Barwa jest jednak tylko wskazówką: wiek brodawki, gatunek i warunki wzrostu również mają znaczenie. Nie należy na jej podstawie szacować kilogramów azotu związanego na hektar.

Jeżeli rośliny w słabszym miejscu mają niewiele brodawek, porównaj je z roślinami z lepszej części pola. Sprawdź jednocześnie rozwój korzeni, wilgotność, strukturę i ewentualne ślady żerowania. Różnice mogą wynikać z więcej niż jednej przyczyny.

Co może ograniczać tworzenie brodawek?

Współpraca roślin i bakterii zależy zarówno od obecności odpowiednich mikroorganizmów, jak i od warunków na stanowisku. Znaczenie mogą mieć między innymi odczyn, dostępność wody, napowietrzenie gleby oraz zawartość azotu mineralnego. Wysoka dostępność azotu w glebie może ograniczać tworzenie brodawek i biologiczne wiązanie azotu.

reklama

Problem nie musi występować jednakowo na całym polu. W obniżeniu terenu rośliny mogą rozwijać korzenie inaczej niż na przepuszczalnej części działki. Z kolei różnice odczynu i historii nawożenia mogą wpływać na warunki życia bakterii. Jeżeli wyniki badania są nieaktualne albo nie opisują wyraźnie odmiennych części pola, zaplanuj reprezentatywne pobieranie próbek gleby.

Na brodawkach mogą również pojawiać się uszkodzenia związane z żerowaniem szkodników. Ślady na korzeniach wymagają jednak ustalenia sprawcy; nie każdy ubytek lub słabo rozwinięty korzeń oznacza tę samą przyczynę. Przy utrzymujących się różnicach warto skorzystać z doradztwa rolniczego i dostępnych badań.

Czy szczepienie nasion zawsze rozwiązuje problem?

Szczepienie, czyli inokulacja, polega na wprowadzeniu odpowiednich bakterii wraz z materiałem siewnym lub w sposób przewidziany dla danego preparatu. Może być szczególnie istotne przy planowaniu gatunku, którego odpowiednich bakterii brakuje w glebie. Nie każdy preparat jest jednak przeznaczony dla każdej rośliny bobowatej, a obecność bakterii nie usuwa automatycznie ograniczeń związanych z glebą i pogodą.

Przed użyciem należy sprawdzić gatunki wskazane przez producenta, termin przydatności, warunki przechowywania i sposób aplikacji. W przypadku nasion zaprawionych lub planowanego łączenia produktów trzeba sprawdzić ich zgodność w aktualnych informacjach producentów. Nie warto zakładać, że dowolna zaprawa i szczepionka mogą być stosowane razem.

Po zasiewie ocena wschodów oraz późniejsze oględziny korzeni pomagają sprawdzić rozwój plantacji, lecz same nie dowodzą, że konkretna szczepionka zwiększyła plon. Do takiego porównania potrzebne byłyby odpowiednio zaplanowane i porównywalne obserwacje.

Jak wykorzystać obserwacje przy planowaniu następnej uprawy?

Po zbiorze zapisz gatunek, przebieg wegetacji, stan plantacji oraz to, czy z pola wywieziono tylko nasiona, czy także znaczną część resztek. Informacje te pomagają ocenić stanowisko, ale nie są dokładnym pomiarem azotu dostępnego dla kolejnej rośliny.

reklama

Jeśli plan nawożenia wymaga dokładniejszej oceny zasobu azotu mineralnego, można wykorzystać badanie Nmin i prawidłowo pobrane próbki. Wynik dotyczy momentu pobrania i należy go interpretować wraz z warunkami stanowiska oraz potrzebami uprawy następczej.

Obserwacje brodawek są więc użytecznym narzędziem lustracji: pomagają wytypować miejsca wymagające uwagi i porównać rozwój roślin. Najwięcej mówią wtedy, gdy są częścią szerszej oceny pola, a nie samodzielną podstawą decyzji o nawożeniu.

Źródła