Średnią dawkę gnojowicy z wozu asenizacyjnego można sprawdzić, dzieląc rzeczywistą objętość wywiezionego nawozu przez powierzchnię, na której został rozprowadzony. Do wiarygodnego wyniku potrzebne są możliwie dokładne dane o napełnieniu zbiornika i powierzchni przejazdów. Samo przeliczenie pokazuje średnią dla badanego fragmentu pola, ale nie potwierdza jeszcze równomiernego rozkładu nawozu.
Co przygotować przed sprawdzeniem dawki?
Najpierw wybierz fragment pola, na którym można bezpiecznie wykonać przejazdy w typowych warunkach pracy. Sprawdzenie ma sens wtedy, gdy stan gleby pozwala na wjazd, a na danej powierzchni można zastosować nawóz zgodnie z obowiązującymi wymaganiami. Nie planuj próby na gruncie podmokłym ani w miejscu, z którego nawóz może spłynąć do wody.
Przed wyjazdem ustal roboczą szerokość aplikatora, sposób określenia ilości cieczy w zbiorniku oraz metodę pomiaru powierzchni. Przygotuj zapis dla każdego przejazdu: datę, pole, rodzaj nawozu, wskazanie napełnienia, ustawienia maszyny i prędkość. Gdy wóz ma przepływomierz lub zapisuje aplikację w terminalu, porównaj jego dane z innym dostępnym pomiarem ilości i powierzchni.
Podana przez producenta pojemność zbiornika jest punktem odniesienia, ale nie dowodzi, że podczas każdego kursu wóz jest napełniony dokładnie do tej wartości ani że został opróżniony całkowicie. Jeżeli nie da się wiarygodnie ustalić objętości, wynik należy traktować jako szacunek. Wartość ustawiona na sterowniku również nie jest sama w sobie pomiarem tego, co trafiło na pole.
Jak obliczyć średnią dawkę w m³/ha?
Podziel ilość rozprowadzonej gnojowicy w metrach sześciennych przez powierzchnię w hektarach:
Dawka średnia = objętość rozprowadzonej gnojowicy w m³ ÷ powierzchnia w ha.
Jeżeli objętość przed przejazdem i pozostałość po nim zostały wiarygodnie określone, różnica między nimi daje ilość używaną w obliczeniu. Powierzchnię można wyznaczyć z pomiaru pola lub, na prostym odcinku, pomnożyć długość pracy przez rzeczywistą szerokość roboczą. Wynik w metrach kwadratowych dzieli się przez 10 000, aby otrzymać hektary.
Przykład: na odcinku o długości 200 m aplikator pracuje z rzeczywistą szerokością 12 m. Powierzchnia wynosi 200 m × 12 m = 2400 m², czyli 0,24 ha. Jeśli na tym fragmencie rozprowadzono 6 m³ gnojowicy, średnia dawka wynosi 6 ÷ 0,24 = 25 m³/ha. To wyłącznie przykład obliczenia, a nie zalecana dawka.
Pomiar kilku kolejnych, porównywalnych przejazdów daje lepszą podstawę do oceny powtarzalności niż pojedynczy wynik. Trzeba jednak uważać, aby nie policzyć dwa razy powierzchni nałożonych pasów. Przy nieregularnym kształcie pola wygodniej korzystać z wiarygodnego pomiaru rzeczywiście nawożonego obszaru niż mnożyć długość przez szerokość jednego przejazdu.
Dlaczego wynik różni się od zaplanowanej dawki?
Na ilość nawozu przypadającą na hektar wpływają jednocześnie przepływ, prędkość jazdy i szerokość robocza. Przy niezmienionym przepływie wolniejszy przejazd oznacza więcej cieczy na jednostkę powierzchni, a szybszy — mniej. Zmiana szerokości lub nieprawidłowe nakładanie pasów również zmienia wynik.
Jeśli dawka obliczona po przejeździe odbiega od planu, sprawdź kolejno:
- Objętość: czy stan początkowy i pozostałość w zbiorniku były odczytane tą samą metodą?
- Powierzchnię: czy obejmuje tylko miejsca, w których aplikator rzeczywiście podawał nawóz?
- Prędkość: czy odpowiadała ustawieniom przyjętym dla przejazdu, również przy ruszaniu i na uwrociach?
- Szerokość: czy użyto rzeczywistej szerokości pracy oraz uwzględniono nakładanie pasów?
- Podawanie: czy nie występowały przerwy przepływu albo widoczne różnice między przewodami aplikatora?
Ustawienia przepływu, kalibrację czujników oraz dopuszczalne sposoby kontroli wykonuj według instrukcji konkretnego wozu i aplikatora. Zator, niesprawny przepływomierz czy zawór mogą mieć różne przyczyny; sam wynik w m³/ha nie wskazuje automatycznie uszkodzonej części. Przed oględzinami zatrzymaj maszynę i zabezpiecz ją zgodnie z instrukcją. Prace przy instalacji pod ciśnieniem pozostaw serwisowi.
Średnia dawka nie pokazuje całego rozkładu
Na fragmencie pola można uzyskać prawidłową średnią, mimo że część nawozu trafiła na węższy pas, a sąsiedni otrzymał go mniej. Dlatego po przejeździe warto obejrzeć ślady aplikacji, zwracając uwagę na przerwy w podawaniu, nierówną pracę przewodów i nakładki. Widoczny ślad jest sygnałem do sprawdzenia, lecz sam nie pozwala dokładnie określić ilości składników w każdym miejscu.
Szczególną uwagę poświęć uwrociom i miejscom zmiany kierunku. Zapisz, gdzie rozpoczynano oraz kończono podawanie, a potem porównaj ślady z trasą przejazdu. Podobne rozróżnienie między łączną dawką a jej rozkładem występuje przy kontroli równomierności pracy rozsiewacza nawozów, choć metoda pomiaru dla nawozu płynnego i maszyny jest inna.
Jeżeli gnojowica trafia na pole nierówno, nie rozwiązuj problemu samym zwiększeniem średniej dawki. Najpierw sprawdź ustawienia, prowadzenie przejazdów i stan aplikatora. Przy nawozie stałym podobne znaczenie mają równomierne podawanie materiału i prędkość jazdy, co wyjaśnia poradnik o nierównym rozrzucaniu obornika.
Jak połączyć objętość z ilością składników?
Dawka w m³/ha mówi o objętości nawozu, a nie o tym, ile zawiera on azotu, fosforu czy potasu. Skład gnojowicy może się zmieniać między partiami, dlatego do planowania przydatny jest wynik analizy reprezentatywnej próbki. Zakres badania oraz sposób pobrania i dostarczenia materiału należy uzgodnić z laboratorium przed rozpoczęciem pracy.
Jeżeli sprawozdanie podaje zawartość składnika w kg/m³, pomnóż ją przez dawkę w m³/ha. Przykładowo: przy wyniku 3 kg azotu całkowitego w 1 m³ i dawce 20 m³/ha na pole wniesiono 60 kg azotu całkowitego na hektar. Nie oznacza to, że cała ta ilość zostanie wykorzystana przez roślinę w tym samym sezonie. Przy interpretacji uwzględnia się formę składnika, warunki i sposób zastosowania nawozu oraz właściwe zasady planowania nawożenia.
Przed mnożeniem sprawdź jednostkę na sprawozdaniu. Wyniku podanego na jednostkę masy lub w suchej masie nie należy bezpośrednio traktować jak kg/m³. W razie niejasności poproś laboratorium lub doradcę o wyjaśnienie przeliczenia. Zasada reprezentatywności próbki dotyczy również nawozów stałych; opisano ją w poradniku o badaniu próbki obornika.
Plan nawożenia warto zestawić z informacjami o stanowisku, w tym z badaniami gleby i historią nawożenia. Wynik badania azotu mineralnego w glebie pokazuje zasób zmierzony w chwili pobrania, a nie zastępuje analizy gnojowicy.
Bezpieczeństwo przy zbiorniku i aplikatorze
W zbiornikach gnojowicy mogą gromadzić się niebezpieczne gazy. Nie wchodź do zbiornika ani nie pochylaj się nad jego otworem, aby ocenić poziom lub usunąć zator. Prace wymagające wejścia do zbiornika powierz wyspecjalizowanemu wykonawcy dysponującemu odpowiednim wyposażeniem i procedurami. Nie próbuj ratować osoby znajdującej się wewnątrz przez samodzielne wejście; wezwij służby ratunkowe.
Przed każdym przeglądem aplikatora wyłącz napędy i zabezpiecz zestaw przed uruchomieniem. Nie sprawdzaj ręką nieszczelności przewodów znajdujących się pod ciśnieniem ani nie pracuj pod niezabezpieczonym osprzętem. Sposób bezpiecznego zatrzymania i odciążenia układu zależy od konstrukcji maszyny.
Źródła
- Okręgowa Stacja Chemiczno-Rolnicza w Opolu: instrukcja pobierania próbek gnojowicy.
- Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego: bezpieczna praca na wysokości, w wykopach i zbiornikach.
