Ilość świeżej kiszonki potrzebną do uzyskania określonej ilości suchej masy oblicza się, dzieląc masę suchej masy przez jej udział w paszy. Przykładowo 10 kg kiszonki zawierającej 35% suchej masy dostarcza 3,5 kg suchej masy. To rozróżnienie ma znaczenie przy ważeniu pasz w gospodarstwie: dwie jednakowo ciężkie porcje kiszonki mogą zawierać różne ilości suchej masy, jeśli różnią się zawartością wody.

Co oznacza sucha masa na wyniku analizy?

Sucha masa to część paszy pozostała po usunięciu wody w procesie oznaczania. Obejmuje między innymi białko, włókno, tłuszcz, cukry i składniki mineralne. Na sprawozdaniu jest zwykle podana jako procent świeżej masy próbki. Jeżeli wynik wynosi 35% suchej masy, to w 100 kg świeżej kiszonki znajduje się orientacyjnie 35 kg suchej masy i 65 kg wody.

Wynik dotyczy próbki przekazanej do badania. Jego przydatność dla całej partii zależy od tego, czy próbka rzeczywiście ją reprezentuje. Różnice między fragmentami pryzmy lub poszczególnymi belami mogą wynikać między innymi ze zmiennej wilgotności materiału w czasie zbioru. Przed badaniem warto ustalić z laboratorium sposób pobrania i dostarczenia materiału. Osobno opisano, jak pobrać próbkę kiszonki z kukurydzy do analizy.

Jak obliczyć ilość suchej masy w porcji kiszonki?

Do obliczenia potrzebne są dwa dane: masa świeżej paszy oraz zawartość suchej masy wyrażona w procentach. Wzór jest następujący:

Sucha masa w kg = masa świeżej kiszonki w kg × zawartość suchej masy w % ÷ 100.

Przykład: gospodarstwo waży 20 kg świeżej kiszonki, a analiza tej partii wskazuje 35% suchej masy. Obliczenie wynosi 20 × 35 ÷ 100 = 7 kg suchej masy. Pozostałe 13 kg stanowi w tym uproszczeniu woda.

reklama

Jeżeli kolejna partia zawiera 30% suchej masy, taka sama porcja 20 kg dostarczy 6 kg suchej masy. Różnica jednego kilograma nie oznacza jednak automatycznie, że należy samodzielnie zwiększyć ilość kiszonki w dawce. Skład całej mieszanki i potrzeby grupy zwierząt trzeba rozpatrywać łącznie.

Jak przeliczyć suchą masę na świeżą kiszonkę?

Odwrotne przeliczenie przydaje się wtedy, gdy plan określa ilość składnika w kilogramach suchej masy, a na wadze wozu paszowego trzeba odczytać kilogramy świeżego materiału:

Świeża kiszonka w kg = planowana sucha masa w kg ÷ zawartość suchej masy w % × 100.

Przykładowo, aby odważyć 7 kg suchej masy z kiszonki o zawartości 35% suchej masy, potrzeba 7 ÷ 35 × 100 = 20 kg świeżej kiszonki. Przy zawartości 30% potrzeba około 23,3 kg świeżej paszy. Są to przykłady matematyczne, a nie zalecane dawki dla zwierząt.

Zawartość suchej masy w kiszonce Sucha masa w 20 kg świeżej paszy Świeża pasza zawierająca 7 kg suchej masy
30% 6 kg około 23,3 kg
35% 7 kg 20 kg
40% 8 kg 17,5 kg

Przy porównywaniu wyników trzeba zachować te same jednostki i sprawdzić, czy laboratorium podaje procent suchej masy, czy procent wilgotności. Jeśli podana jest wilgotność, jej uzupełnieniem do 100% jest sucha masa. Na przykład wilgotność 65% odpowiada 35% suchej masy.

Dlaczego wynik może zmieniać się podczas wybierania pryzmy?

Kiszonka w jednej pryzmie nie zawsze jest jednorodna. W czasie zbioru mogła się zmieniać dojrzałość roślin, pogoda lub udział poszczególnych części pola. Różnice mogą też występować pomiędzy pokosami traw i poszczególnymi belami. Deszcz dostający się do odkrytej paszy lub nieszczelność okrycia są kolejnymi powodami, by przyjrzeć się konkretnej partii.

reklama

Zmiana wyglądu czy odczucia wilgotności jest sygnałem do sprawdzenia, ale nie pozwala dokładnie określić procentu suchej masy. Najlepiej porównywać wyniki badań próbek pobranych w uzgodniony, powtarzalny sposób. Szczególną uwagę warto zwrócić na moment przejścia do nowej pryzmy, innej części zapasu albo kolejnego pokosu.

Gdy z pryzmy wyciekają soki, sama korekta obliczeń nie wyjaśni przyczyny strat. Znaczenie ma także materiał użyty do zakiszania i warunki jego przechowywania. Więcej o tym, skąd biorą się soki kiszonkowe i jak ograniczać odcieki, opisano w osobnym poradniku.

Jak porównywać wyniki składników pokarmowych?

Przed zestawieniem dwóch pasz sprawdź, czy zawartość białka lub innego składnika podano w świeżej masie, czy w suchej masie. Wyniki na różnych podstawach nie są bezpośrednio porównywalne. W bardziej wilgotnej kiszonce ten sam udział składnika w suchej masie będzie oznaczał mniejszą jego ilość w kilogramie świeżej paszy.

Przykładowo, jeżeli kiszonka zawiera 35% suchej masy, a oznaczone białko stanowi 10% suchej masy, w jednym kilogramie świeżej kiszonki jest 0,35 × 0,10 = 0,035 kg, czyli 35 g białka. Jest to wyłącznie przykład przeliczenia; nie zastępuje pełnej oceny wartości paszy.

Sucha masa nie mówi sama o zawartości energii, białka ani o jakości fermentacji. Dwie kiszonki o identycznej suchej masie mogą różnić się składem i przydatnością w mieszance. Warto zachować pełne sprawozdanie, nazwę partii oraz datę pobrania próbki, aby osoba układająca dawkę mogła korzystać z właściwych danych.

Co zapisywać przy kontroli zapasów i ważeniu pasz?

W prostym rejestrze można zestawić nazwę i położenie partii, datę pobrania próbki, wynik suchej masy, datę rozpoczęcia wybierania oraz masę paszy odważanej do mieszanki. Przy zmianie partii łatwiej wtedy zauważyć, że wcześniejsze przeliczenie może już nie odpowiadać aktualnie wybieranej kiszonce.

reklama

Oddzielnie zapisuj ilość paszy załadowanej i pozostałości po zadaniu, jeśli służą do oceny wykorzystania mieszanki. Ilość załadowana do wozu nie jest automatycznie ilością pobraną przez zwierzęta. Przy mieszance z kilku składników wynik dla jednej kiszonki nie opisuje też suchej masy całej dawki: trzeba uwzględnić masę i wynik każdego składnika.

Przy kiszonce z bel znaczenie ma identyfikacja pokosu i warunków przechowywania. Uszkodzenia folii na belach sianokiszonki warto wykrywać możliwie szybko, ponieważ nieszczelność umożliwia dostęp powietrza. Z kolei w otwartej pryzmie wzrost temperatury może wskazywać na pogorszenie stabilności paszy; opisano to w materiale o tym, dlaczego kiszonka z kukurydzy grzeje się po otwarciu.

Kiedy wynik i plan dawki wymagają ponownego sprawdzenia?

Nowe badanie lub konsultację warto rozważyć po rozpoczęciu odmiennej partii, zauważalnej zmianie wilgotności wybieranego materiału lub wtedy, gdy wynik nie pasuje do obserwacji i historii zbioru. Najpierw trzeba upewnić się, że próbka została przypisana do właściwej partii i pobrana zgodnie z wymaganiami laboratorium.

Przeliczenie suchej masy pomaga ustalić masę świeżego składnika, lecz nie jest samodzielnym sposobem układania żywienia. Zmianę składu mieszanki i interpretację pełnego wyniku analizy warto omówić z doradcą żywieniowym, który uwzględni pozostałe pasze oraz potrzeby danej grupy zwierząt.

Źródła