Dziurę w folii na beli sianokiszonki należy możliwie szybko szczelnie zakleić taśmą przeznaczoną do folii kiszonkarskiej, a następnie sprawdzić pozostałe bele i przyczynę uszkodzenia. Nieszczelność umożliwia dostęp powietrza, który sprzyja pogorszeniu jakości paszy. Sama naprawa folii ogranicza dalszy dostęp tlenu, ale nie przywraca jakości materiałowi, który już się zepsuł.
O powodzeniu przechowywania decydują zarówno stan opakowania, jak i miejsce ustawienia bel. Warto zaplanować je jeszcze przed zbiorem, ponieważ wielokrotne przemieszczanie owiniętych bel, ostre podłoże, ptaki czy gryzonie zwiększają ryzyko przebicia folii.
Dlaczego nawet mała dziura wymaga reakcji?
Folia ogranicza dostęp powietrza do zakiszanej zielonki. Po jej przebiciu tlen może docierać do materiału znajdującego się przy uszkodzeniu. Sprzyja to rozwojowi niepożądanych mikroorganizmów i stratom paszy. Skala problemu zależy między innymi od wielkości otworu, czasu jego pozostawienia, stopnia zbicia beli i warunków przechowywania.
Małe nakłucie może być trudne do zauważenia, zwłaszcza w załamaniach folii lub na styku bel. Dlatego brak dużych rozdarć nie oznacza, że opakowanie na pewno jest szczelne. Warto zapisywać datę przeglądu i oznaczać bele z naprawionymi miejscami, aby łatwiej wrócić do nich podczas następnej kontroli.
Szczelne opakowanie nie zastąpi prawidłowego przygotowania zielonki. Znaczenie mają także stopień podsuszenia, czystość materiału i formowanie bel. Te etapy opisuje poradnik o podsuszaniu traw i ograniczaniu strat podczas zbioru sianokiszonki.
Gdzie szukać uszkodzeń folii?
Oględziny zacznij od miejsc dostępnych z poziomu gruntu. Obejrzyj górne powierzchnie, boki oraz widoczne dolne krawędzie bel. Szukaj zarówno rozdarć, jak i drobnych punktowych otworów, przetarć, śladów dziobania oraz odklejających się łat. Kontroluj również otoczenie: ostre resztki roślinne, kamienie czy przedmioty pozostawione przy placu mogą wskazywać źródło kolejnych uszkodzeń.
Przegląd warto powtarzać regularnie, a dodatkowo po silnym wietrze, pracach maszyn w pobliżu oraz po zauważeniu ptaków lub śladów gryzoni. Podczas kontroli nie wchodź na stos i nie próbuj ręcznie przesuwać ciężkiej beli. Miejsca niedostępne z ziemi trzeba uwzględnić przy planowaniu bezpiecznego dostępu do składu.
- Pojedyncze nakłucie może powstać przy kontakcie z ostrym przedmiotem albo wskutek aktywności zwierząt.
- Przetarcie na boku może być związane z przemieszczaniem beli lub kontaktem z podłożem i wyposażeniem.
- Wiele drobnych otworów w jednym rejonie placu jest sygnałem, by sprawdzić także sąsiednie bele i ich otoczenie.
- Rozległe rozdarcie wymaga oceny, czy uszczelnienie łatą jest w ogóle możliwe i czy pasza nie pozostawała długo odsłonięta.
Wygląd samego otworu nie pozwala pewnie określić, jak głęboko zaszły zmiany wewnątrz beli. Zapisz więc również datę wykrycia, położenie i możliwy czas od ostatniego przeglądu.
Jak zakleić uszkodzenie?
Do naprawy użyj taśmy przeznaczonej do folii kiszonkarskiej, zgodnie z zaleceniami jej producenta. Powierzchnia wokół otworu powinna pozwalać na trwałe przyklejenie łaty: usuń z niej luźne zabrudzenia i postępuj zgodnie z instrukcją dotyczącą warunków naklejania. Taśma musi przykryć cały uszkodzony fragment wraz z zapasem na nieuszkodzonej folii, a jej krawędzie powinny przylegać bez fałd i otwartych szczelin.
Przy podłużnym rozdarciu lub większym nakłuciu potrzebnych może być kilka zachodzących na siebie pasów. Po naprawie obejrzyj łatę ponownie, szczególnie po opadach lub zmianie pogody. Jeżeli folia wokół uszkodzenia jest mocno rozciągnięta, brudna lub dalsze rozdarcia pojawiają się obok, samo zaklejenie może nie zapewnić trwałej szczelności.
Przy dużym uszkodzeniu pojedynczo owiniętej beli możliwe bywa ponowne owinięcie, jeśli stan opakowania i sprzęt na to pozwalają. Decyzję trzeba podjąć szybko, pamiętając, że ponowne odcięcie powietrza nie cofa zmian, które już zaszły w paszy. Nie zakładaj również, że bela była szczelna od ostatniego przeglądu, jeśli nie ma pewności co do czasu powstania uszkodzenia.
Jak przygotować miejsce składowania bel?
Plac powinien być równy, stabilny i położony tak, aby nie zbierała się na nim woda opadowa. Przed ustawieniem bel usuń kamienie, druty, ostre resztki i inne przedmioty mogące przebić folię. Zaplanuj dojazd oraz przestrzeń potrzebną do oględzin i bezpiecznego pobierania bel bez ocierania ich o przeszkody.
Ministerstwo Infrastruktury wskazuje, że owinięte bele mogą być przechowywane na gruncie albo na podłożu utwardzonym lub wybetonowanym, a miejsce składowania nie powinno być zalewane wodami opadowymi. W oficjalnych odpowiedziach dotyczących programu azotanowego zwrócono także uwagę na potrzebę uwzględnienia ochrony ujęć i wód. Przed wyborem lokalizacji warto sprawdzić aktualne wymagania dla konkretnego miejsca oraz ewentualne strefy ochronne.
Ogranicz roślinność utrudniającą oględziny i sprzyjającą ukrywaniu się gryzoni. Jeżeli wokół składu stosowana jest siatka ochronna, trzeba ją dobrać i zamocować tak, by sama nie uszkadzała folii. Regularnie sprawdzaj też, czy w sąsiedztwie nie pojawiły się nowe ostre przedmioty lub ślady aktywności zwierząt.
Jak przemieszczać i układać owinięte bele?
Każdy dodatkowy przeładunek zwiększa liczbę okazji do uszkodzenia folii. Jeżeli organizacja zbioru na to pozwala, warto przewidzieć miejsce owijania blisko docelowego składu. Do przemieszczania owiniętych bel stosuje się odpowiednie chwytaki; ostre elementy przeznaczone do przenoszenia nieowiniętego materiału mogą przebić opakowanie.
Układ stosu należy dobrać do kształtu, stabilności i masy bel oraz możliwości sprzętu. Zdeformowana lub niestabilnie ustawiona bela może się przesunąć, dlatego nie należy budować wysokiego stosu tylko po to, by zaoszczędzić miejsce. W razie wątpliwości zastosuj się do instrukcji sprzętu i zaleceń dotyczących danego sposobu owijania. Przy pracach załadunkowych zachowaj odstęp od strefy ruchu maszyny i nie przebywaj pod podniesioną belą.
Co zrobić, gdy pasza pod uszkodzeniem budzi wątpliwości?
Zanotuj numer lub położenie beli oraz miejsce uszkodzenia. Po otwarciu zwróć uwagę na zmiany wyglądu i zapachu, ale nie traktuj samych oględzin jako pełnego badania jakości. Jeśli pojawiły się wyraźne oznaki zepsucia albo istnieją wątpliwości co do przydatności paszy, odłóż decyzję o jej wykorzystaniu i skonsultuj ocenę z laboratorium paszowym lub doradcą żywieniowym.
Próbka do badania musi odpowiadać pytaniu, które ma rozstrzygnąć laboratorium. Inaczej planuje się ocenę całej partii, a inaczej sprawdzenie materiału z miejsca widocznego uszkodzenia. Przed pobraniem ustal z laboratorium sposób postępowania i oznaczenia próbek. Zasady identyfikacji oraz pobierania reprezentatywnego materiału omawia również poradnik o pobieraniu próbki kiszonki do analizy.
Dostęp powietrza jest istotny również po otwarciu innych rodzajów kiszonek. W przypadku kukurydzy warto poznać przyczyny nagrzewania się pryzmy po otwarciu, choć organizacja pobierania paszy z pryzmy i z pojedynczych bel jest różna.
Jak prowadzić prostą kontrolę przez cały sezon?
W gospodarstwie z większym zapasem przydatny jest krótki rejestr obejmujący datę zbioru, rodzaj zielonki, miejsce składowania i zauważone uszkodzenia. Ułatwia on zaplanowanie kolejności korzystania z zapasów oraz porównanie, czy problem powtarza się w tej samej części placu. Nie zastępuje jednak oceny konkretnej beli przed wykorzystaniem.
Przy kolejnym zbiorze porównaj zapiski z przebiegiem prac: czy uszkodzenia pojawiały się po transporcie, przy ziemi, czy głównie na górze stosu. Pozwoli to zdecydować, czy poprawy wymaga podłoże, sposób obsługi bel, dostęp do placu czy zabezpieczenie przed zwierzętami. Warto też uwzględnić właściwości różnych zbieranych materiałów; na przykład zbiór lucerny na siano wymaga osobnej uwagi ze względu na straty liści.
Źródła
- Ministerstwo Infrastruktury: pytania i odpowiedzi do programu azotanowego
- University of Georgia: przechowywanie i zabezpieczanie kiszonki w belach
- University of Kentucky: miejsce owijania i składowania bel
