Próbkę obornika do analizy pobiera się z kilku miejsc tej samej partii, łączy i dokładnie miesza, a następnie wydziela porcję laboratoryjną oraz szybko dostarcza ją do badania. Wynik pomaga oszacować ilość składników wnoszonych na pole, ale dotyczy tylko materiału, który próbka rzeczywiście reprezentuje. Przed pobraniem warto uzgodnić z laboratorium zakres badania, sposób pakowania i termin dostarczenia.

Dlaczego jedna garść z pryzmy nie wystarczy?

Obornik nie jest materiałem jednolitym. Udział ściółki, wilgotność i stopień przefermentowania mogą różnić się między fragmentami pryzmy. Na skład wpływają również gatunek zwierząt, sposób ich utrzymania, żywienie oraz warunki przechowywania nawozu. Dlatego wynik próbki pobranej wyłącznie z wygodnie dostępnej powierzchni może słabo opisywać całą partię.

Badanie laboratoryjne określa skład dostarczonego materiału. Nie poprawi błędu powstałego wcześniej, na przykład po pobraniu samej słomy z wierzchu albo połączeniu obornika z dwóch wyraźnie różnych pryzm. Podobna zasada obowiązuje podczas pobierania próbek gleby z pola: najpierw trzeba ustalić, co ma reprezentować wynik.

Jaką partię obornika badać osobno?

Przed pobraniem określ, z której pryzmy lub części zapasu nawóz ma zostać zastosowany. Oddzielne próbki warto rozważyć, gdy partie pochodzą od różnych gatunków zwierząt, mają odmienną ilość ściółki albo były przechowywane w wyraźnie innych warunkach. Mieszanie ich w jednym opakowaniu da wynik dla mieszaniny, którego nie da się bezpośrednio przypisać żadnej z partii.

Jeśli w jednej pryzmie widać szczególnie mokre, suche albo świeżo dołożone fragmenty, zanotuj ich położenie i omów sposób poboru z laboratorium. Gdy obornik jest bardzo niejednorodny, jedna próbka może nie wystarczyć do opisania całego zapasu. Rozdzielenie materiału do badań powinno odpowiadać temu, jak nawóz będzie później wybierany i rozwożony.

Ile próbek pierwotnych pobrać?

Instrukcja Okręgowej Stacji Chemiczno-Rolniczej w Opolu uzależnia liczbę próbek pierwotnych od powierzchni pryzmy lub innego miejsca przechowywania. Dla powierzchni do 10 m² wskazuje trzy próbki, dla 11–20 m² pięć, a dla 21–30 m² siedem. Powyżej 30 m² przewiduje siedem próbek oraz dodatkową próbkę na każde kolejne 10 m². Sposób pobrania i liczbę próbek warto potwierdzić w laboratorium przyjmującym materiał, zwłaszcza gdy pryzma ma nieregularny kształt.

reklama

Próbka pierwotna to porcja z jednego punktu. Po połączeniu i dokładnym wymieszaniu wszystkich takich porcji powstaje próbka ogólna. Dopiero z niej wydziela się próbkę laboratoryjną. Nie należy mylić liczby punktów pobrania z liczbą opakowań wysyłanych do laboratorium.

Jak pobrać materiał z pryzmy?

Zaplanuj punkty w różnych miejscach badanej partii. Instrukcja opolskiej stacji przewiduje pobór z wnętrza pryzmy, po usunięciu warstwy wierzchniej, z uwzględnieniem całej głębokości materiału z wyjątkiem warstwy leżącej na dnie. W przypadku bezładnego stosu zaleca pobierać materiał z części stanowiących większość masy, pomijając warstwy przesuszone lub zatopione.

Przygotuj czysty szpadel, widły, pojemnik do mieszania i czystą folię. Nie używaj naczynia z resztkami nawozu mineralnego ani sprzętu zabrudzonego materiałem z innej pryzmy. Pracuj tylko w miejscu, w którym można bezpiecznie dosięgnąć materiału. Nie wchodź na niestabilny stos ani nie podkopuj wysokiej ściany pryzmy. Jeżeli pobranie przekroju wymaga użycia maszyny lub naruszenia stateczności materiału, uzgodnij bezpieczny sposób pracy z odpowiednią osobą lub zleć pobór.

Nie wybieraj wyłącznie najbardziej rozłożonych fragmentów ani samych źdźbeł ściółki. Porcje z poszczególnych punktów mają wspólnie opisywać badaną partię. Wszelkie odstępstwa od instrukcji oraz nietypowe warunki pobrania zapisz przy próbce.

Jak przygotować próbkę dla laboratorium?

  1. Umieść pobrane porcje w czystym pojemniku i dokładnie je wymieszaj.
  2. Rozłóż mieszaninę na czystej folii. Instrukcja OSChR w Opolu opisuje uformowanie warstwy o grubości nie większej niż 10 cm.
  3. Z różnych miejsc rozłożonego materiału pobierz kilkadziesiąt małych porcji. Według tej instrukcji próbka laboratoryjna powinna mieć łącznie około 2 kg; wymaganą ilość potwierdź w swoim laboratorium.
  4. Umieść materiał w szczelnym pojemniku lub worku z tworzywa i zabezpiecz oznaczenie przed zamoczeniem.
  5. Dostarcz próbkę możliwie szybko. Do czasu przekazania przechowuj ją w chłodnym miejscu, zgodnie z zaleceniami laboratorium.

Na opakowaniu i zleceniu zastosuj ten sam identyfikator. W dokumentacji zanotuj datę, rodzaj obornika, pochodzenie, rodzaj ściółki, sposób i czas przechowywania oraz miejsce pobrania. Przydatna jest też informacja o stopniu przefermentowania i nietypowych warunkach, na przykład zmoczeniu części zapasu. Dzięki temu wynik będzie można połączyć z właściwą partią również po kilku miesiącach.

Jak czytać wynik w przeliczeniu na tonę?

Na początku sprawdź, jakie składniki oznaczono i w jakich jednostkach podano wynik. Zawartość w świeżej masie obornika nie jest tym samym co zawartość w suchej masie. Przed przeliczeniem wyniku na ilość nawozu wywożonego z gospodarstwa upewnij się, jaką podstawę zastosowało laboratorium. Jeżeli wynik jest wyrażony inaczej, poproś laboratorium lub doradcę o wyjaśnienie przeliczenia.

reklama

Warto również odróżnić formy zapisu fosforu i potasu. Wyniku podanego jako zawartość pierwiastka nie należy porównywać bez przeliczenia z wartością wyrażoną jako P₂O₅ albo K₂O. Nazwy i jednostki ze sprawozdania trzeba zachować także w dokumentacji nawożenia.

Przykład: jeśli wynik dla świeżej masy wskazuje 4 kg azotu ogólnego w tonie obornika, a na hektar trafi 20 t tej samej partii, to wraz z nawozem wniesione zostanie 80 kg azotu ogólnego na hektar: 4 kg/t × 20 t/ha. Jest to ilość wniesiona w oborniku, a nie automatycznie ilość dostępna roślinie w pierwszym sezonie. Przykładowe wartości nie są zalecaną dawką ani typowym składem każdej pryzmy.

Ocena nawożenia wymaga zestawienia analizy obornika z potrzebami uprawy, historią pola oraz innymi źródłami składników. Pomocne jest także sprawdzenie, jak odczytać klasy zasobności gleby w fosfor, potas i magnez. Badanie nawozu nie zastępuje badania gleby, a wynik gleby nie określa składu obornika.

Od wyniku do równomiernej dawki

Nawet dobrze wykonana analiza nie zapewni równego nawożenia, jeśli rzeczywista ilość obornika na polu mocno różni się od planowanej. Warto znać masę rozwożonej partii i powierzchnię, na której ją zastosowano. Podzielenie masy przez powierzchnię daje średnią dawkę w tonach na hektar; nie pokazuje jednak, czy na całym polu rozkład był jednakowy.

Przykładowo 60 t obornika rozłożone na 3 ha daje średnio 20 t/ha. Jeżeli jednak jeden fragment pola otrzymał więcej materiału, a drugi mniej, sama średnia tego nie ujawni. Przy ocenie pracy maszyny warto sprawdzić przyczyny nierównomiernego rozkładu obornika przez rozrzutnik.

Przy planowaniu kolejnych zabiegów azotowych przydatne może być również badanie azotu mineralnego w glebie. Wynik Nmin opisuje stan gleby w chwili pobrania, a analiza obornika — skład konkretnej próbki nawozu; są to informacje uzupełniające się, a nie zamienne.

reklama

Czy jeden wynik wystarczy na kilka lat?

Nie należy automatycznie przypisywać dawnego wyniku każdej kolejnej partii. Zmiana rodzaju ściółki, sposobu utrzymania zwierząt lub warunków przechowywania może zmienić skład nawozu. Porównując wyniki z różnych okresów, sprawdzaj przede wszystkim pochodzenie próbek, oznaczone składniki, jednostki oraz podstawę wyniku: świeżą lub suchą masę. Decyzję o ponownym badaniu warto podjąć z uwzględnieniem zmian w gospodarstwie i celu, do którego wynik ma posłużyć.

Źródła